هدف و استراتژی

اگر هدف شما رويت طلوع آفتاب و استراتژي شما حركت به سوي غرب باشد مطمئناً به نتيجه اي نخواهيد رسيد

گوشه‌اي از داستان شكل‌گيري و ثمردهي دانش كتابداري در ايران

با پيروزي انقلاب اسلامي و در پي تغيير و تحول در دانشگاه‌ها و مؤسسه‌هاي پژوهشي، تقريباً تمام مجله‌هايي كه در سالهاي قبل از انقلاب به نشر آثار علمي مي‌پرداختند، از انتشار بازماندند. با پايان جنگ تحميلي و توجه به فعاليتهاي سازندگي در كشور، جامعه علمي دانشگاهي نيز فرصت يافت تا بستر مناسب تبادل دانسته‌هاي علمي را تقويت كند. نتيجه اينكه در فاصله‌اي نه چندان زياد، تعداد قابل توجهي مجله علمي ـ پژوهشي در بسياري از رشته‌هاي دانشگاهي منتشر شد. دو پيش‌نياز اساسي براي نشر اين نوع مجله‌ها (1) وجود هيئت تحريريه‌هاي متشكل از اعضاي هيئت علمي با درجه‌هاي دانشگاهي دانشيار و استاد (2) و وجود مقاله‌هاي مبتني بر تحقيق و تأييد شده توسط داوران صاحب‌نظر، بود. در آن سالها رشته كتابداري و اطلاع‌‌رساني فاقد اين دو پيش نياز براي نشر مجله علمي ـ پژوهشي بود. بر اساس آيين‌نامه دانشگاه‌ها، دستيابي به درجه دانشياري و استادي تنها از طريق نشر مقاله در مجله‌هاي علمي‌ ـ پژوهشي مصوب وزارت علوم ميسر مي‌شد؛ موردي كه در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني وجود نداشت.
كتابداران تحصيل كرده آن زمان براي نشر يافته‌هاي علمي و يا بررسيهاي تحقيقاتي خود دو راه پيش رو داشتند: 1- آثار خود را در مجله‌‌هاي خاص كتابداري و اطلاع‌رساني منتشر كنند. در اين‌صورت، با وجود تلاش علمي، به امتيازهاي لازم براي دانشياري و استادي دست نمي‌يافتند 2- آثار خود را به زباني علمي و به شيوه‌اي توليد كنند كه مجله‌هاي علمي ـ پژوهشي غير كتابداري پذيراي نشر آنها باشند. دكتر جعفر مهراد و دكتر محمدحسين دياني راه دوم را برگزيدند و مقاله‌هاي خود را در مجله‌هايي منتشر كردند كه ديگر اعضاي هيئت مميزه دانشگاه‌ها آثار خود را در آنها منتشر مي‌كردند؛ از اين رو همانها مي‌پذيرفتند كه مقاله‌هاي كتابداري نيز به لحاظ علمي همطراز مقاله‌هاي ساير رشته‌هاي علوم انساني است و واجد دريافت امتياز. آنگاه كه دكتر دياني استاد شد، مقالات زيادي از وي نشر يافته بود، اما فقط دو مقاله از آنها در مجله‌هاي كتابداري و اطلاع‌رساني منتشر شده بود.
دستيابي به درجه دانشياري و سپس استادي، اين امكان را براي دكتر دياني فراهم آورد كه در اهواز مجله «علوم تربيتي و روانشناسي» را راه‌اندازي و آن را تا رسيدن به درجه علمي ـ پژوهشي سردبيري كند. اين تجربه در مشهد نيز دنبال شد و مجله «علوم تربيتي و روانشناسي» دانشگاه فردوسي را راه‌اندازي و سردبيري آن را تا رساندن به درجه علمي‌ـ پژوهشي برعهده گرفت. دو تجربه بالا، زمينه‌اي مناسب براي راه‌اندازي و سردبيري فصلنامه «كتابداري و اطلاع‌رساني» فراهم آورد. تلاش سردبير و اعضاي هيئت تحريريه خبره و سختكوش اين مجله موجب شد اين مجله در سال 1384 به درجه علمي ـ پژوهشي نايل شود. با اين تحول، بستر مناسبي براي پژوهشگران كتابداري به وجود آمد تا ضمن اشتراك‌گذاري دانسته‌هاي خود، امتيازهاي لازم را براي استخدام، دفاع از پايان‌نامه دكتري و ارتقا به درجه‌هاي دانشياري و استادي، به دست آورند.
پيامد اين تحول مثبت اين بود كه در مدتي كوتاه تعداد قابل توجهي از مدرسان كتابداري در پي 15 سال تلاش، به درجه استادي نايل شوند و در فاصله يك سال 3 مجله ديگر از مجله‌هاي كتابداري كه همين دانشياران و استادان هدايت آنها را برعهده دارند، داراي درجه علمي ـ ترويجي شوند. اين، پديده‌اي بسيار ميمون و مبارك است چرا كه در اين شرايط هر دارنده مدرك دكتري، اگر به همان اندازه كه به آموزش مي‌پردازد به پژوهش نيز بپردازد، بعد از حداكثر 9 سال مي‌تواند به درجه استادي نايل شود و دانشجويان دوره‌هاي تحصيلات تكميلي و حتي دوره كارشناسي كتابداري نيز مي‌توانند با نشر مقاله در اين مجله‌ها، به امتيازهاي بسياري كه دانشجويان ساير رشته‌ها به آنها دسترسي دارند، دست يابند، امتيازي كه مواردي از آن را با دريافت جايزه در جشنواره‌هاي سال 1387 شاهد بوديم.
خوشبختانه كار به اينجا ختم نشد و در سال 1388 سه مجلة حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني به جمع مجله‌هاي داراي درجة علمي ـ پژوهشي فعلي افزوده شد. به يقين، با اين تعداد مجله علمي ـ پژوهشي، نبض حركتهاي علمي در كتابداري و اطلاع‌رساني بسيار تندتر از گذشته خواهد زد. گمان داريم كه مقايسه جزء نگرانه‌تر به مسيري كه كتابداران و مجله‌هاي حوزه كتابداري طي كردند تا به جايگاه كنوني رسيدند، برتريهاي بسياري را در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني آشكار خواهد ساخت.

منبع: سرسخن: گوشه‌اي از داستان شكل‌گيري و ثمردهي دانش كتابداري در ايران

 فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني

 48 _ شماره چهارم،جلد12

http://aqlibrary.org/index.php?module=TWArticles&file=index&func=view_pubarticles&did=973&pid=10